Anjela Duval \u2014 Marie-Ang\u00e8le Duval, hervez papero\u00f9 ar Stad \u2014, bet ganet er C’houerc’had pe Kozh-Varc’had er bloaz 1905 ha marvet er bloaz 1981 en Lannuon, eo tremenet he holl vuhez pe ‘gozik el lec’h ma oa-hi bet ganet, savet ha maget, peuzgoude penn-kenta\u00f1 ar c’hantved-ma\u00f1, un tamm mat kent ar Brezel bras eta, en k\u00earig souchet Traou-an-Dour (pe \u00ab Trao\u00f1-an-Dour \u00bb, mar karer), ur pennk\u00ear distro a-walc’h eus ar C’houerc’had, ar barrezig diwar ar maez bet kentoc’h un drev eus Plouared (betek ar bloaz 1866), k\u00ear ha penn-kanton, sed don en argoad Lannuon e Bro-Dreger.<\/p>\n
Stad a oa enni o veza\u00f1 chomet peizantez penn-kil-ha-troad e-giz-se, bet poltredet en he dilhad-bro hag en he c’hoef a Dregeriadez zoken da vare he yaouankiz ma talc’hed tamm pe damm gante c’hoazh, etre an daou vrezel, ha hi chomet eno da zelc’her tiegezh (pe \u00ab menaj \u00bb) he zud en o dilerc’h (marvet he zad er bloaz 1941, hag he mamm dek vloaz war-lerc’h). Pennh\u00earez Traou-an-Dour e oa-hi eta, end-eeun, pa oa marvet diganto he c’hoar hena\u00f1 Maia (aet da anaon da zek vloaz, mes chomet dre an e\u00f1vor e barzhonego\u00f9 zo) hag ivez ur breurig (Charles), a-raok ma oa-hi bet ganet. Plac’h yaouank kozh e oa manet diwar neuze, ‘keta, peogwir ne c’houlle ket e mod ebet heulia\u00f1 en \u00ab harlu \u00bb (poz ar varzhez), pell pe belloc’h, an den he devije bet karet, an den a vor a-hervez he devoa bet pleustret anezha\u00f1 d’an ampoent (e-tro 1924-1926), ma oa bet gwell ganti chom da labourat douar e-serr he zud hag en o ziegezh a oa da neuze unan erru krenn (gant un ti-annez nevez, savet er bloaz 1912, da skwer).<\/p>\n
N’he doa heuliet ar skol, skol-loja\u00f1 brudet seurezed Tregrom, ar barrez tosta\u00f1, nemet eus he c’hwec’h vloaz d’he daouzek vloaz (1917) ; padal, goude beza\u00f1 bet ‘wazh eus ur c’hle\u00f1ved-eskern, he doa bet heuliet tammo\u00f9 kentelio\u00f9 dre lizher a-c’houdevezh, evel a veze graet d’ar merc’hed yaouank a-ziwar ar maez d’an ampoent. Ha gant-se e oa reizh a-walc’h war ar galleg eta, ouzhpenn gouzout brezhoneg a-vihanik ha beza\u00f1 gouest d’e lenn riel, peogwir e oa bet katekizet en brezhoneg, evel a oad kustum d’ober bepred en hec’h amzer. Setu, etre an daou vrezel-bed, e kustume lenn kazetenn vrezhonek Dirnador<\/em> (ar Moal) embannet evit Tregeriz, Breizh sed ketpar Feiz ha Breiz<\/em>, a-raok trei\u00f1 ouzh ar gelaouenn gatolik Barr-Heol, <\/em>savet gant Klerg er bloazio\u00f9 hanter-kant. Kroget e oa-hi ivez da rima\u00f1 tammo\u00f9 barzhonego\u00f9 en galleg, da genta\u00f1, kement ha disamma\u00f1 he c’halonad, he gwalc’h doan ha ka\u00f1vo\u00f9 pa vo lavaret, rak ‘pad ur reuziad mat e oa bet diaes he fenn, emezi, war-lerc’h marv he mamm garet ; kement ha torri\u00f1 hirvoud he buhez hec’h-unan e oa ivez ma skrive e-giz-se da noz gant un tammig kreion dister, emezi goude-se, ma oa tremenet didorr-kaer eus ar mod skriva\u00f1 galleg ar c’hiz-se (hervez patromo\u00f9 ar skrido\u00f9 he doa desket er skol, e-bihan, se zo sklaer) d’ar gwerzaoui\u00f1 e brezhoneg ar c’hiz-ma\u00f1, muioc’h diouzh he doare dezhi hec’h-unan pelloc’h, seul aesoc’h a-se ma eo bet maget he gwerzenno\u00f9 etretant gant al lennegezh vrezhonek, kozh ha nevez, goude bet dizoloet ganti war an diwezhad (Kalloc’h, Roparz Hemon, Maodez Glanndour, Ronan Huon\u2026), a-nes ankouaat skrivagnerien a lec’h all, e galleg hag all (evel barzhonego\u00f9 Claudel, P\u00e9guy, ha dreist-holl troidigezhio\u00f9 diwar Tagore pe barzhed all eus broio\u00f9 ar Sav-heol a gustume lakaat en brezhoneg gwech ha gwezh all ivez 1<\/a><\/sup>.<\/p>\n Ouzhpenn hanter-amzer e oa erru, peogwir e oa-hi war-dro hanter-kant vloaz p’he doa staget da skriva\u00f1 barzhonego\u00f9 en brezhoneg (er bloaz 1960 dres), diwar atiz daou veleg : an aotrou G. Dubourg (a oa kure ha skolaer kristen er C’houerc’had, d’an ampoent-se, un emsaver hag ur gwall vrezhoneger anezha\u00f1, bet ouzh he gwelet en he zi er bloaz 1958), neuze dindan levezon \u00ab Klerg \u00bb (an aotrou beleg Marsel Le Clerc, bet ‘pad pell person Bulien, e-tal k\u00ear Lannuon), a-nes diso\u00f1jal Ivona Martin a oa sekretourez gant Roparz Hemon. Hag embannet int bet, da genta\u00f1, e pajenno\u00f9 liesskrivet kannadig brezhonek Dulenn, Ar Bed Keltiek <\/em>(adalek miz C’hwevrer 1962), pa gave gant Roparz Hemon e oa danvez e gwerzenno\u00f9 \u00ab an dimezell Duval \u00bb (evel a skrive en ul lizher), kenkoulz hag er gelaouenn gatolik a Vro-Dreger, Barr-Heol, <\/em>m’eo bet an daou benn-skrivagner-se ar re o deus ambrouget hag amheuliet anezhi zoken war hent ar varzhoniezh vrezhonek, da goma\u00f1s. Pezh a blije dezho en he gwerzenno\u00f9, moarvat, e oa gwrizio\u00f9 don hag anterin ar beizantez \u2014 distank ha rouez ar ouenn anezho el lennegezh vrezhonek pelloc’h, ma oa mouzhet ar \u00ab bobl \u00bb ouzh ar yezh hag an emsav, hervez kont \u2014 koulz hag an ton anezho a oa stag ouzh mennado\u00f9 an trede emsav, skritur hag all. He c’henta\u00f1 dastumad, Kan an douar, <\/em>rakskridet brav gant Klerg, hag embannet er bloaz 1973 gant Al Liamm <\/em>(ma oa bet roet dezhi evita\u00f1 ar priz Y.-B. Kalloc’h er bloaz-se end-eeun) eo diwarna\u00f1 eo deut he brud, hini ur varzhez-peizantez o poanial war ar bed-ma\u00f1 hag oc’h arouezia\u00f1 gwasha\u00f1 ma c’halle ar gwall reuz deut war ar vreizhadelezh, na bout e oa tapet la\u00f1s a-nevez diwar neuze gant yezh ha sevenadur ar vro (pemp bloaz endeo war- lerc’h distok Mae 68).<\/p>\n Embann a ray testenno\u00f9 all a-benn neuze e-barzh meurig a gelaouenn, e-giz Hor Yezh, Skol, Skrid 2<\/a><\/sup>, <\/em>koulz hag e-barzh kelaouenno\u00f9 all an emsav brezhonek ha broadelour evel Al Liamm, Ar Bed Keltiek, Barr-Heol, <\/em>ma oa bet anavezet kenta\u00f1 drezo 3<\/a><\/sup> ; mes kenkoulz all ec’h embanno trao\u00f9 e-barzh ar gelaouenn all, a-heligenta\u00f1 gant ar re-ma\u00f1 diwezha\u00f1 koulskoude, war-fed ar skritur diantao, sed Brud<\/em> 4<\/a><\/sup>, ha goude-se Brud Nevez<\/em> 5<\/a><\/sup>. <\/em>Kaer eo gouzout, pa vez lennet pennado\u00f9-barn ar gelaouennadenn Brud, <\/em>e veze roet pour kentoc’h eget tri\u00f1chin dezhi evit he skrido\u00f9, ha mel gant ar gloge pe al loa-bod zoken, dindan bluenn ar rener anezhi, P.-M. Mevel, da ge\u00f1ver embannidigezh he levriad kenta\u00f1 (1974), evel da c’houde c’hoazh (1982\u2026).<\/p>\n Deut kalz brud dezhi neuze, neketa, hag e berr amzer, na petra ! Mar deus deut kement-se a vrud dezhi, trumm a-walc’h, ez eo hep mar ebet en askont d’un abadenn gaer bet skignet war an tele er bloaz 1972 6<\/a><\/sup>, rak diwar neuze e vo anavezet gant pezh a vez graet anezha\u00f1 publik a-vras an tele benniget, an ORTF d’ar poent-se, sed an dud vat boas da sellet bemdez-Doue ha bemnoz a-walc’h ouzh o zele, evel ma teue e teue. Ma oa laket souezhet, ha souezhet-net gant he feson, Bretoned e-leizh ha betek kalz Fra\u00f1sizien. Ha brudet peuskerkent gant brezhonegerien ha divrezhonegerien, kenkoulz all ha muioc’h c’hoazh marteze, ar vaouez kozh ha fur, taer da zisklipa\u00f1 he so\u00f1jezon avat, pa ne oa bet lennet he barzhonego\u00f9 betek-henn nemet gant bagadig ar vrezhonegerien desket, ha reizh diouzh doare al lennegezh-se, sed un nebeud kantado\u00f9 ken, a-hervez. Diwar neuze avat e teuy he zi, plaen-ha-plaen, erru kontet dister kentoc’h eget paour, pa vo l\u00e2ret, da sacha\u00f1 tud e-leizh hag a bep tu, a-vil-vern zoken, o rei\u00f1 bod ur wech dre vare ivez, laouen avat en dro-ma\u00f1, da re ar \u00ab rummad yaouank \u00bb, barzhed ha kanerien reuziad \u00ab kounnar Vreizh \u00bb, evel Servat pe P. Keineg 7<\/a><\/sup>. Ken gwazh all e teue hinienno\u00f9 di a-wezhio\u00f9 kement ha mont da bourmen da Sul, e-skeud kuriuzi\u00f1 ha genaouegi\u00f1, evel tud ar c’h\u00eario\u00f9 o tiverra\u00f1 o amzer vak, kousto pe gousto, tra ma oa berr hini ar beizantez kozh, arru \u00ab foulet \u00bb alies, pezh a lako anezhi diaes ha gwall diaes, betek kas da \u00ab bourmen \u00bb lod eus al \u00ab laeron amzer \u00bb a deue stankoc’h-stank war he zro ; hag ar vrud-se he deus tapet, betek en he bro, da veza\u00f1 hek kalz pe nebeut gant an \u00ab estren \u00bb (sed tud dizanavezet dezhi o tont d’he direnka\u00f1).<\/p>\n Fonnus a-walc’h eo hec’h oberenn restet en he hed, ‘mod-all : pevar dastumad barzhonego\u00f9 8<\/a><\/sup> ‘n hini zo deut war-lerc’h an dastumad kenta\u00f1, erru brudetoc’h, Kan an douar <\/em> 9<\/a><\/sup><\/em>. <\/em>Ha gwerzhet stank a-walc’h eo bet hema\u00f1, unan eus ar werzhidigezh wella\u00f1 bet d’ul levr e brezhoneg abaoe pell zoken, emezer (tri mil skwerenn bennak), sede ar bras eus he gwerzenno\u00f9, e-tal meurig a levr all, diouzh doare ar c’homz-plaen (danevello\u00f9, e\u00f1vorenno\u00f9, skrido\u00f9 all) ha lies pezh all bet moulet tu-ma\u00f1 tu-hont, e-giz ur gaer a destenn anvet \u00ab Leve ar paour \u00bb 10<\/a><\/sup>, nebeud amzer a-raok he marv, ma oa bet roet ur priz lennegel all dezhi war an diwezhad evit he fennad-skrid (priz P. Trepos er bloaz 1979).<\/p>\n Diouzh tu an obero\u00f9 e komz-plaen e kaver, da genta\u00f1, un teskad so\u00f1jenno\u00f9 personel-tre, maget diwar-benn an natur e-serr darempredi\u00f1 he douareier, parkeier, pradeier, koadeier, lanneier, loeneier, hag all, Kaier al Louarn <\/em> 11<\/a><\/sup><\/em>, <\/em>goude-se \u00ab Peder danevell verr \u00bb 12<\/a><\/sup>, ha neuze ul levr e\u00f1vorenno\u00f9 diwar-benn he zud-kozh, Tad-kozh Roperz-Huon<\/em> 13<\/a><\/sup><\/em><\/sup>, <\/em>a-raok ur ma\u00f1ier pezh skrid-buhez bet embannet dalif, e anv Me, Anjela<\/em> 14<\/a><\/sup><\/em><\/sup>. <\/em>Ouzhpenn ar re-ma\u00f1 he deus skrivet forzhig trao\u00f9 all 15<\/a><\/sup>, darn avat chomet a-strew e pajennado\u00f9 meur a gelaouenn, evel Al Liamm, <\/em>hag ur wechig dre vare Ar Helener <\/em>(kelaouenn bedagogel A. Merser), Bleun-Brug <\/em>(1966), Brud, Brud-Nevez <\/em>pe Dihun <\/em>(1973), ha Bretagnes<\/em> 16<\/a><\/sup><\/em>, Imbourc’h, <\/em>Wanig<\/em> ha Wenig\u2026<\/em><\/p>\n A-barzh mervel he doa fiziet he c’haiero\u00f9, trao\u00f9 diembann e-barzh enno a-wecho\u00f9, en emell he mignonez Ivona Martin (ma vemor ar vignoniaj savet etrezo o-div en he barzhoneg \u00ab E koun eus va zad \u00bb) ; pa oa deut houma\u00f1 da go-zha\u00f1 d’he zro avat, he deus roet anezho an troc’had-se da Ronan Koadig (hag e\u00f1 e-unan bet tost ouzh Anjela Duval e fin ar bloavezhio\u00f9 dek ha tri-ugent). Savet ez eus bet ur gevredigezh \u00ab Mignoned Anjela \u00bb, en amboaz da embann pe da adembann an holl skrido\u00f9-se, bras ha bihan, pe munutoc’h siken, diwar he dorn, ha deut zo ul levriad kenta\u00f1 er-maez er bloaz 1998, Stourm a ran war bep tachenn, <\/em>a-ziwar ur bomm bet distaget ganti kent. Da heul e tlefe beza\u00f1 graet un embannidigezh nevez eus he holl obero\u00f9 all eta, gant sikour embannerien barzhez Traou-an-Dour, a-gent. Div oberenn all zo bet adembannet evit ar re yaouank, a-hend-all, gant ti-embann An Here : Ki bihan ar feunteun <\/em>(1983) ha Rouzig ar Gwi\u00f1ver <\/em>(1989).<\/p>\n Penaos displega\u00f1 brud trumm ar varzhez-peizantez a Vro-Dreger, deut he anv barzhez d’en em skigna\u00f1 dre ar vro a-bezh, ken prim hag ur veradenn eoul oc’h en em leda\u00f1 kerkent ha ma vez skuilhet war ar billig tomm-berv, anes so\u00f1jal e doare ar bloavezhio\u00f9-hont, e pleg ar bloazio\u00f9 en-dro da 1968, re ar \u00ab glaou bev \u00bb o ruzia\u00f1 en oaled hag ar \u00ab poultr \u00bb o tistoni\u00f1 en noz, gwezh ha gwezh all ? Kudenno\u00f9 savet e framm Bro-C’hall, ha larkoc’h, da vare an \u00ab Tregont Bloavezh Glorius \u00bb, sa\u00f1set, n’oufed ket diso\u00f1jal anezho kennebeut, ha hi deut dre-se da veza\u00f1 skeudenn an \u00ab diwezha\u00f1 peizant bev \u00bb, evel a veze sellet deus outi. Arabat tevel ivez ez eus bet lakaet lod eus he barzhonego\u00f9 e meur a yezh all, en he bev (kembraeg ha saozneg, muiikoc’h eget galleg\u2026 betek nevesoc’h zo). Gouzout a ouzer pegen lavar-dislavar eo an diskourio\u00f9 diwar-benn ledenez Breizh en ugentvet kantved : che\u00f1ch mod a-grenn en doareo\u00f9 da veva\u00f1 ha da brodui\u00f1, ken gwazh all (sed \u00ab fin ar beizanted \u00bb, pezh a fell deomp lavaret gant komz ar \u00ab beizantez diwezha\u00f1 \u00bb anezhi), e-tro kreiz ar c’hantved (1950), a-badal e weled kendalc’h war lies tachenn all, o tremen evel a read eus an eil enkadenn d’eben, hag e-skeud ober ka\u00f1vo\u00f9 hir pe hiroc’h evel a rae ar Vretoned d’ar bed kozh aet da fall, ma oa deut ur bed all war-wel, eus an diavaez, anvet an \u00ab araokaat \u00bb, hag e save forzh tud a-du ganta\u00f1, pep hini hervez e vod avat, evel ma oa kont e-kreiz he Bro-Dreger, un takad kontet \u00ab ruz-tan \u00bb (ha hi kentoc’h eus tu ar re wenn, a-gozh diantao).<\/p>\n Gant-se ez eo bet Anjela Duval, treuzet ganti he c’hantved pe dost, un test gwirion eus ar c’hemmadenno\u00f9 deut diwar ar che\u00f1ch mod hag ar che\u00f1ch bed a oa c’hoarvezet en hec’h oad-gour, kemmo\u00f9 mat degouezhet raktal hag eo-hi bet gwazh kentoc’h evit gwell anezho peurvuia\u00f1, siwazh dezhi, war-fed al labourerezh-douar paneve ken, mes ken gwazh all eo bet dezhi an distok spered manet kuzh en he c’hreizon, ha hi chomet ‘gozik difi\u00f1v ha diflach, da c’houzout, e-kreiz ur bed hag a zalc’he da drei\u00f1 founnus, founnusoc’h-founnus ivez, pe da vralla\u00f1 zoken en-dro dezhi. Sed aze eo dicha\u00f1set pe cha\u00f1set da Anjela Duval, ar mod-se, hag e ve diwar he c’houst, kaout ur plas dezhi hec’h-unan, en nespet d’he c’hoant ha pa ve (\u00ab N’eo ket ma micher\u2026 \u00bb, emezi eus ar sevel gwerzenno\u00f9), e-skeud en em ouestla\u00f1 hag en em engouestla\u00f1 a-bezh, korf hag ene, koulz lavaret, da skriva\u00f1 brezhoneg evit hentez ha broiz.<\/p>\n Dre orin he zud (kerent, skolia\u00f1, micher, kontreiz en-dro dezhi\u2026) ema-hi plom c’hoazh er bed kozh he deus bet he ganet hag he maget, kent dezhi kemer susit he zad, e-dilerc’h he mamm, sed ur gevredigezh frammet peusklok, hini an dud diwar ar maez evelti, brezhonegerien anezho e-giz gwechall hag evel a-viskoazh, ha berr-ha-berr pezh a anver a-wecho\u00f9 ar \u00ab blokad a-ziwar ar maez \u00bb, ma oa talvoudo\u00f9 \u00ab Feiz ha Breiz \u00bb ar re nemeto, pe dost, betek gant kalz tud eus kreiz Treger, kontet \u00ab ruz \u00bb koulskoude, daoust ma save an dud aezet a-walc’h eus tu ar reuzeudien bet tizhet gant ar blanedenn. Bed he yaouankiz eo hema\u00f1 eta, ha n’eo ket droukhe\u00f1vel ouzh \u00ab oad aour \u00bb an amzer gozh, kent d’ar brezel kenta\u00f1 dont da beurheja\u00f1 anezha\u00f1, evel a ziskouez depegn P.-J. Helias 17<\/a><\/sup> kenkoulz all en e levr brudet, Marh al Lorh, <\/em>da skwer.<\/p>\n Padal e oa dispac’het-net seurt bed kozh, klok ha klenk, adal ar bloazio\u00f9 tri-ugent endeo, ken war fed ekonomiezh ar vro ha trao\u00f9 ar pemdez, ken a-fed sevenadurezh dre vras. Kemend-all a c’haller kaout un damliv anezha\u00f1 e barzhoniezh Anjela Duval, stummet hervez ar mod kozh, mes awenet hag engouestlet hervez ar mod nevez. Kenta\u00f1 tra bet degouezhet da neuze e oa ar mekaniko\u00f9 nevez-flamm-flimmin seul taol (dre dan) ha prestik-prest reuz ha bec’h an adlodenna\u00f1 pizh-ha-rac’h evel ma veze graet kenta\u00f1, ha d’e heul disac’hadeg kleuzio\u00f9 an Argoad e-skeud larda\u00f1 teknokrated, evel a ouzoc’h. Pezh a dalveze kement ha dispenn hec’h ardremmez eus ur pell d’egile, neuz ar vro garet o vont dineuz pelloc’h d’he meno, ken ar gwez, ken ar feunteunio\u00f9, ken ar gwazhio\u00f9 pe al loened munut ha mut 18<\/a><\/sup>\u2026 Diwar ar gwall diskaradeg-se, ma oa kresket tiegezhio\u00f9 zo diwar-goust hinienno\u00f9 all, c’hign-c’hagn etre amezeien da heul, frankaet ha godronet hent pe leur mod-all, pezh a gari, ha pezh a blije da lod, e oa nebeutaet ar gouerien, didudet kalz parrezio\u00f9, ken a oa aet peuzgoullanter ar maezio\u00f9 hepdale, ha gwashaet ar re yaouank da zivroa\u00f1, sa Paris alies.<\/p>\n E keit-se e paouezed d’ober gant ar brezhoneg, betek ‘lec’h ma oa chomet bev-mat, daoust da bep tra, evel e kreiz Treger pe ‘kostez Kerne-Uhel, pa oad dihanet da gomz anezha\u00f1, ouzh ar vugale diantao, war-bouez takado\u00f9 pe henienno\u00f9 zo, o kinnig \u00ab terri\u00f1 ar chadenn \u00bb ha dre-se kas ar yezh d’he marv, a-nes gouzout dare, a vije bet lavaret\u2026 E-se e oa un asez \u00ab fin ar bed \u00bb dezhi, ma santed an douar o tisvala\u00f1 dindan an treid, pa oa oc’h ober e dalaro\u00f9, a vije kredet, seul wazh ma oa bet distoket tamm pe damm emicha\u00f1s gant an efed a-ziwar-lerc’h Mae 68 kement talvoud pe dalvoudegezh a oa re he framm-spered da genta\u00f1 : breizhadelezh a-gozh (poz ar \u00ab ouenn \u00bb a deu ganti evel gant kalz), roll ar familh hag ar relijion, ar masifia\u00f1 a rae emzalc’h an dud dre-holl, ar c’hudenno\u00f9 peuz-holl o tont da veza\u00f1 bedel pe e par ar bed-holl pelloc’h\u2026 Kement-se holl ha kemend-all a gemmo\u00f9 a vez kavet da lenn e lec’h pe lec’h en he gwerzenno\u00f9, pe en he skrido\u00f9 all, ar pezh a ziskouez a-walc’h he deus bet skiant abred e oa-hi, dre gaer pe dre heg, un test a bouez eus seurt che\u00f1chamant bed, betek e par he buhez personel, unan a boan hag a ga\u00f1v, reuziet ha ma veze gant doare kriz ar bed nevez-se (e-lec’h ma laosker ar re gozh a-gostez pe m’o c’haser d’an ospital da vervel, ha hi o pennekaat ken aheurtet ha tra a-enep reuz an \u00ab araokaat \u00bb, ma wele a-walc’h a oa degemeret gwall vat, padal, gant kellies amezeg, den-kar pe genseurt, dreist-holl ar beizanted yaouank, aet war ar galleg ha da heul ar jeu nevez-se).<\/p>\n En em gavet e oa-hi hec’h-unan-penn eta er vuhez nevez-se, deut warni e-kreizik-kreiz argoad Bro-Dreger, dilodennet kalz douaro\u00f9 ha difreget kalz trao\u00f9 enni, ma oa difetet he broig, da welet, tra ma ne veze ken anv nemet eus modernaat Treger ha Tregeriz, aroueziet ken kaer all gant ar \u00ab radom \u00bb gwenn-kann-se e-kreiz al lanneier e bleu\u00f1v 19<\/a><\/sup>. A-benn neuze, avat, e oa distonet tro pe dro trouz ur gwall daol bennak, graet a-fed-noz gant \u00ab paotred ar vechenn \u00bb, sed stourmerien guzh \u00ab Talbenn Dieubi\u00f1 Breizh \u00bb, ma oa aet d’un asez mamm-gozh pe \u00ab maeronez vrezel \u00bb zoken evit darn, bet harzet ha bac’het ‘pad pell ‘kostez Paris (lizhero\u00f9 he deus bet skrivet da lod). Kement-se holl a drao\u00f9, ar gozhni o tont warni ouzhpenn dijaik, hag ar c’hle\u00f1ved war-briz, a lako hec’h awen genta\u00f1 da zuaat tamm pe damm, erru te\u00f1valoc’h liv he barzhonego\u00f9 ha romanteloc’h o stumm eget doare he re genta\u00f1, a dra sur, taeroc’h pe feulsoc’h, laouen, hervez ar so\u00f1jenno\u00f9 he doa maget d’ar c’houlz-se.<\/p>\n E-maez an \u00ab amzerio\u00f9 nevez \u00bb e chomo eta, dre m’he doa choazet : diarbenn a rae sorc’henn ar modernaat \u00ab standard \u00bb hag an araokaat benniget, dre-harz pennfolla\u00f1 pe mont e breskenn, hervez an doare-bevi\u00f1 a wele o kemm ken buan en-dro dezhi, kement ha ken bihan m’ema\u00f1 pelloc’h (evel kalz peizanted pe peizantezed evelti, etre bras ha bihan, pa oa pennh\u00earez un tiegezhiad tud bet en o aes, kement-se, na bout ‘vez graet ur goueriadez paour anezhi a-nes gouzout he doare, hervez tud he farrez), ha m’ema\u00f1 chomet evel a-fetepa\u00f1s war dreuzo\u00f9 ar \u00ab gevredigezh nevez \u00bb-se a venne ar galloud benniga\u00f1, zo kaeroc’h ! Tre evel he c’hompaer P.-J. Helias en he goude e ve gallet lavaret eo ar bed ‘n hini zo che\u00f1chet tro-war-dro dezhi, ha neket hi kement-se, naren ! E-se, avat, edo \u00ab maez ar jeu \u00bb penn-da-benn, sed e-maez reol nevez al labourerien-douar o vont da heul o amzer, \u00ab war-raok ha neket war-dre\u00f1v \u00bb, ‘kuita, ha seul vui ma oa-hi troet en barzhez, un dra dibaot ha ken dic’hortoz all e-touesk ar beizanted, unan hag a save he mouezh zokennoc’h, o tiskl\u00earian he c’hounnar, eilet gant tonio\u00f9 ar ganerien yaouank, broadelourez taer-ha-taer an tamm anezhi (pezh a oa anat pa sikoure paotred yaouank an FLB, barnet kriz) ha, war ar memes tro, ur rak-ekologourez anezhi e-mesk tud ha ne oant ket nemeur !<\/p>\n Ha hi aet pelloc’h-pell diouzh safar ar bed nevez-se \u2014 gwashaet he buhez pemdez a-hend-all gant ar gozhni hag ar c’hle\u00f1ved \u2014 e seblant pelloc’h komz deomp dont eus ur bed all (poz P.-J. Helias hema\u00f1 adarre). Alese e teue tres ur \u00ab post-romantik \u00bb war he gwerzenno\u00f9, un distera\u00f1, o varzhonia\u00f1 da sevel klemmgan pe marwnad, rak andoniet-don ema\u00f1 he barzhoniezh en hengoun an XIX<\/span>vet<\/sup> kantved, koulz hag e-barzh hini peuznevez an XX<\/span>vet<\/sup> brezhonek war un dro 20<\/a><\/sup>.<\/p>\n Kadarnaet kement-se gant Y. ar Berr, just a-walc’h, en ur studi eus he flas evel \u00ab test \u00bb he amzer : \u00ab Testeni an tav, testeni an nac’h, testeni an harlu diabarzh, testeni an digenvez e-touesk he nesa\u00f1 21<\/a><\/sup>\u2026 \u00bb Cha\u00f1set dezhi e oa bet savet ur chadennad eus ar skriva\u00f1 eviti hec’h-unan d’an embann, ma eo bet diskuliet evel-se, d’ur poent eus an istor a-vrema\u00f1 o vont a-du gant se, pegen dibar e oa he c’homz, na oad ket war-c’hed anezhi, ha hi dilerc’het e-ke\u00f1ver tro an amzer, ha diaes da rummadi\u00f1 a-fed he c’hened. Enket etre kevredigezh ar \u00ab re-veur \u00bb pe \u00ab re garg \u00bb ha kevredigezh ar goullo, douget he deus testeni dreist-holl eus ar reuz buhez ma oa dezhi bevi\u00f1 e-giz-se en \u00ab negativ \u00bb en ur bed ma n’he doa mann ebet ken d’ober enna\u00f1 nemet faltazia\u00f1 ur gevredigezh-enep, enni meinigo\u00f9, plantenno\u00f9 ha loenedigo\u00f9 tro-dro dezhi\u2026<\/p>\n Stumm gwerzaoui\u00f1 ar varzhez-peizantez n’eo ket pezh a gont ar muia\u00f1. Pa ne oa ket bet gwall bell er skol, ne anaveze ken ‘met patromigo\u00f9 ar skolio\u00f9 bihan a-gozh (gwerzenno\u00f9 poeted evel Hugo, Lamartine, neuze P\u00e9guy, Claudel\u2026), ha pimpatromo\u00f9 ken klasel all brezhonegerien \u00ab skol Walarn \u00bb (evel Roparz Hemon a chomo e vestr\u2026 dre lizher, aleshont, en Iwerzhon), ken a vo dizoloet ganti modernelezh ar skriva\u00f1 komz-plaen barzhoniel e-giz Tagore ha re all\u2026 Ha proui\u00f1 a ra he c’harnedo\u00f9 evel he zestenno\u00f9 diwezha\u00f1 e oa-hi douget d’ar varzhoniezh ‘giz an hollved, o tont alies a bell bro (Azia\u2026).<\/p>\n Sklaera\u00f1 nevezenti he deus degaset a-wel ar varzhez-peizantez eo kentoc’h ar rann \u2014 ha rann-galon da heul \u2014 o c’hoari etre an hengoun hag ar modernaat. E-se e teu distrujadeg an natur, o tisac’ha\u00f1 kleuzio\u00f9 ha girzhi a oa he holl ardremmez, heuliad un adlodenna\u00f1 empennet gant teknokrated (skeud patrom labourerezh Europa oc’h en em leda\u00f1 ama\u00f1 endeo), da veza\u00f1 drama he buhez, un diframmadeg ene ivez peogwir, diwar- bouez ur spered hogozig \u00ab animist \u00bb e zoare, re-bar da gemmesk an trao\u00f9 en devosion a-gozh ar Vretoned ivez, ha hi eus rumm ar re a oa chomet \u00ab Breizhad ha katolik bepred \u00bb evel ma oa-hi emicha\u00f1s, e teu ar gwez, ar mammenno\u00f9-dour, ar geoto\u00f9, ha kement zo, da veza\u00f1 lod eus he zud pe he c’hoskor, hag eus he ziegezh, koulz ha loened mut a-leizh ur gwir levriad anevaled bev.<\/p>\n Memes mod eo evit divroadeg ar yaouankiz, heget da vont kuit da vare an \u00ab Tregont Bloavezh Glorius \u00bb, evel a vez lavaret\u2026 abaoe, peotramant donedigezh touristed e-leizh, re-bar d’un aloubadeg, hag i kazus hag otus, kent d’an douristed finaat pelloc’h, hervez kont, pe c’hoazh kistion ar brezhoneg hag e blas e-barzh ar vro, pa veze klasket bepred deski\u00f1 galleg hepken, ha diwar-goust ar paour-kaezh brezhoneg, evel yezh nemeti ar \u00ab vroad \u00bb vras dilerc’h ur c’hant vloaziad spered jakobin ha framm-spered Breizhiz a oa gwazh eus \u00ab yezh ar vezh \u00bb e skeud ar Stad-nasion sakr.<\/p>\n Nec’hi\u00f1 a rae eta he breizhadelezh etre gouza\u00f1v ar blanedenn ha sevel he c’hein, endra ma oa disteraet talvoudegezhio\u00f9 deut a-gozh, bep ma teue Breizh da he\u00f1velaat ouzh Bro-C’hall, a-gasoni hag e vije, kent d’ar \u00ab bedelaat \u00bb a-vrema\u00f1 o vont lies-sevenadurel tamm pe damm beza\u00f1 degemeret gwelloc’h. Ha kement-se eo danvez lod eus he barzhonego\u00f9, mennozhio\u00f9 deut da veza\u00f1 diouzh ar c’hiz pe diouzh liv an amzer o ren, mes goude he marv, evel a weler an deiz hiziv gant boom<\/em> pe lammgresk an ekologiezh ha doare nevez ar vreizhadelezh oc’h adsevel dindan hon daoulagad. Setu, gant fallaenn ar patromo\u00f9 mac’hom o ren betek hec’h amzer (ken war ar maez, ken war-fed ar yezh pe ar sevenadur), e teu droukklemmo\u00f9 pe droukpedenno\u00f9 Anjela Duval da veza\u00f1 drougziougan e-ke\u00f1ver an amzer da zont, goude ma ne oa ket gwall gaer kent profedez en he bro, he Bro-Dreger end-eeun, daoust d’ar skeudenn pe \u00ab imaj \u00bb santel bet roet diouti, lennegezh evit hon amzer, na petra, un tamm e-giz pa vije aet skiant-vat Yann Gouer da vaga\u00f1 barzhoniezh ha, kaeroc’h zo, gwerzenno\u00f9 ur varzhez.<\/p>\n A-douesk ar varzhed eus ar mareo\u00f9, ur varzhez an hini zo deuet brud dezhi ar muia\u00f1 eta. Un tamm mat, marteze a-walc’h, abalamour d’he zremen war an tele e galleg, ma oa bet gwelet un nozvezh eus fin ar bloaz 1971, eme lod, ha hi \u00ab gwir beizantez, barzhez en he stad fraost, kizidik-kena\u00f1, lemm ur souezh he spered 22<\/a><\/sup>. Studial hec’h-unan he doa bet graet, ha kroget he deus da skriva\u00f1 war an diwezhad, mes savet he deus meur a gant barzhoneg, forzhig anezho bet lakaet war gan goude gant hini pe hini (F.vDanno ha re all). Termenet he deus he buhez dre un nebeud gerienno\u00f9 eeun-hag-eeun, rannet ganti her ma c’halle, avat : \u00ab karet a ran an douar, ar beizanted, ha Breizh dreist pep tra. Stourm a ran war bep tachenn \u00bb 23<\/a><\/sup>. Pe c’hoazh gant ar gerio\u00f9- ma\u00f1 : \u00ab ar feunteun gozh on-me\u2026 koustia\u00f1s fall ar bed \u00bb 24<\/a><\/sup>.<\/p>\n Lorc’h enni eus he stad a beizantez (ha ne oa ket paour kent, pa oa-hi pennh\u00earez ur menaj etre bras ha bihan), o vaga\u00f1 disfizia\u00f1s ouzh ar sevenadurezh a-vrema\u00f1 (hini ar mekanikaat ha modernaat dalc’hmat), karantez don en he c’halon evit Bro-Vreizh, avat, setu penaos eo bet poltredet gant P.-M. Mevel pa oa deuet he eil levriad e-maez, ha war e veno e oa he barzhonego\u00f9 \u00ab ar gwella tra bet embannet (e brezoneg) abaoue 50 vloaz \u00bb 25<\/a><\/sup>, da lavaret deoc’h a-c’houde levr Kalloc’h. Hag eno, just mat, er gwrizienna\u00f1 don-se (don en \u00ab douar \u00bb ‘lec’h m’ema\u00f1 he gwrizio\u00f9) hag en andonia\u00f1 ken don all (er c’hultur brezhonek re-bar d’ur \u00ab feunteun Varenton \u00bb dizoloet a-nevez, ha hi manet hec’h-unan pelloc’h), ema\u00f1 ar pep gwella\u00f1 eus ar pezh a venne rei\u00f1 da c’houzout ha da intent deomp, hag he deus graet, daoust ma n’eo ket ken stank-se ar re o deus he lennet (pa n’he deus ket troet he barzhonego\u00f9 e galleg e mod ebet, na ne felle ket dezhi), ken a vo embannet troidigezhio\u00f9 eus hinienno\u00f9 zo (gant P.-J. Helias, e dero\u00f9 ar bloavezhio\u00f9 pevar-ugent).<\/p>\n Ouzhpenn an tizh graet d’he bed a-vihanik, un dra diskl\u00eariet ha dikriet ganti a-gri-forzh (drouktizhet maezio\u00f9 he bro, peuzdistrujet an argoad, dic’houennet pe dost ar beizanted, ha divrezhonekaet kalz Bretoned gant ar skol ha dre wall tud ar vugale, evel a ouie a-walc’h), hag estreget he diaesterio\u00f9 personel he deus bet diskuliet tro pe dro ivez (bevi\u00f1 hec’h-unan-penn, diharpet gant ar gozhni o tostaat, reuz ar c’hle\u00f1ved ha skeud ar marv oc’h intra\u00f1 skrido\u00f9 zo), sklaera\u00f1 tra a bar en he gwerzenno\u00f9 kaer, he zamm barr-heol mar karer, eo ur gwir gomunion gant an natur divlam hag ar \u00ab boudo\u00f9 mut \u00bb a gave ganti e vevent en he serr : sede \u00ab an unaniezh don ha kevrinus etre ar barzh hag ar bed \u00bb 26<\/a><\/sup>.<\/p>\n War ar memes tro e oa-hi bet ivez un asez koustia\u00f1s vreizhat evit he amzer, muiikoc’h eget \u00ab koustia\u00f1s fall \u00bb bro ha broiz avat, pa veze selaouet gant kalz tud, o tont eus a-bell alies, ha meur a gordenn o son war he zelenn : ganti e teu konnar pe fulor \u2014 ruz dre vare \u2014 a beb eil gant ton ur barfetiz dic’hoarzh, pe melkoni ivez hag a-wezhio\u00f9 enkrez, dirak reuz ar vuhez-ma\u00f1, ma kaver roud eus ur speredegezh dezhi hec’h-unan, levezonet gant prederouriezh ar Reter, kentoc’h eget kevrinezh relijiel da vat\u2026 En holl d’an holl eo bet he barzhoniezh \u00ab un oberenn digor war an amzer da zond, promesa eun eost nevez \u00bb, evel a skrive P.-M. Mevel er bloaz 1974 endeo a-ziwar-benn he dastumadenn genta\u00f1 Kan an douar<\/em> 27<\/a><\/sup>, <\/em>a-barzh meuli\u00f1 anezhi en-dro ken kaer all pa zeuy an eil er-maez, sed Trao\u00f1 an dour <\/em>(1982, diwar anv he c’h\u00ear, lakaet e peurunvan), a-nes komz eus forzhig obero\u00f9 all, ken gwerzenno\u00f9 ken komz-plaen anezho.<\/p>\n Lavaret zo bet tro pe dro e oa-hi bet levezonet-kaer gant Tagore \u2014 bet troet ganti, evel gant re all, en o mesk Naig Rozmor, ur vaouez all, lakaet ganti gwerzenno\u00f9 G. ar Gouic e brezhoneg ivez, evel barzhez Traou-an-Dour, ha Roparz Hemon en doa bet saludet anezha\u00f1, Tagore, evel Gandhi, adal ar bloaz 1923, en ur pennad eus e zanvez levr da veza\u00f1, Eur Breizad oc’h adkavout Breiz<\/em> 28<\/a><\/sup> ; <\/em>mar deo gwir kement-se eo kentoc’h dre furm ar barzhonia\u00f1, hini ar gwerzenno\u00f9 dieub, eget dre an danvez anezho, moarvat, ha gant doare barzhed zo e galleg, anavezet ganti abaoe amzer ar skol, ha muioc’h c’hoazh a dra sur gant barzhed vrezhonek skolio\u00f9 Gwalarn <\/em>hag Al Liamm <\/em>a-c’houdevezh \u2014 evel Roparz Hemon a gaver anv anezha\u00f1 en he gwerzenno\u00f9, evel en he barzhoneg kaer \u00ab E-tal an tan \u00bb, dediet dezha\u00f1, just a-walc’h : \u00ab Met un deiz (tra vurzhudus !) Nijet eus Iwerzhon\/Heklev ho sonio\u00f9 marzhus\/A zihun ma c’halon\u2026 \u00bb 29<\/a><\/sup>.<\/p>\n He dekrierien (bihan ar ouenn anezho, mes bez’ zo deus outo evelkent, evel ar barzh Koulizh Kedez\u2026) a gav si gant he doare \u00ab mod kozh \u00bb hag he stumm manet hini ur \u00ab beizantez \u00bb, berrek ha dic’hizet he freder, war o meno, pezh na rofe ken tammo\u00f9 barzhaj evit tudigo\u00f9 pe ar c’homun eus ar bobl, o ravoda\u00f1 pe o rahouenni\u00f1 trao\u00f9 mil anavet bet deuet a-holl-viskoazh digant barzhed Breizh, aba bec’has\u2026 Kalloc’h, hag abaoe amzer an abostol Chateaubriand zoken en e raog, sed temo\u00f9 evel an natur, an e\u00f1vor trist, kerse pe hirvoud, ha skeud an Anko\u00f9\u2026 Hervez tud all, nevez zo, e ve emsav ober un dibab en he skrido\u00f9, mar bent studiet gant re yaouank ar skolio\u00f9, a-benn lezel a-gostez un toullad eus he barzhonego\u00f9, lod anezho o veza\u00f1 re zevot, lod all broadelour hard\u00ee, betek re zoken, war o meno. Padal, ar pezh a van, d’hon meno, en tu-hont d’he yezh brezhoneg digatar, o redek eus he mammenn evel dour-sav an eien (bet puraet ha glanaet tamm pe damm gant he mistri genta\u00f1 evel Klerg, hervez so\u00f1j Daniel Giraudon, en deus he anavezet hag a oar doare Bro-Dreger gwell eget nikun), ez eo he c’hizidigezh ouzh an natur, un dra gaer deut dezhi a-vihanik (pe \u00ab a-ouenn \u00bb, emezer), he mouezh ken gwirion all, hag ur pekad da demza\u00f1 ar peb all, ma lavarer ez eo tre diouzh tro-spered ar Gelted : \u00ab treta\u00f1 dre ar faltazi an natur hag ar c’hrouadurio\u00f9 gouez \u00bb 30<\/a><\/sup>, ha hi bet tostaet pell zo ouzh ar varzhez amerikan Emily Dickinson gant P. Denez 31<\/a><\/sup>, ha nevez zo ouzh barzhezed all dre ar bed (Alamagn gant J. C\u00fcnnen, Amerik gant hinienno\u00f9 all\u2026). Moarvat eo emsavoc’h kenveria\u00f1 he barzhoniezh ouzh reo\u00f9 a seurt-se eget klask enni roud eus ur speredegezh pe ur \u00ab gevrinezh \u00bb diouti hec’h-unan, pe anv eus prederouriezh, pezh na oa ket he zres, ‘m eus aon, na hini ar re a skrive evito.<\/p>\n Padal e c’haller mat-tre lakaat he barzhoniezh tal-ha-tal gant hini barzhed vrezhoneg all eus hec’h amzer (evel Mab an Dig \u2014 an aotrou chaloni Biel Elies \u2014 pe Bleu Benal, ar Gwenedour Per ar Saos, da skwer), ma vezo gwelet fraezh, peuskerkent, talvoudegezh vras ar \u00ab paourkaezh peizantez \u00bb a Vro-Dreger. <\/p>\n <\/p>\n * Diwar F. Favereau, <\/em>Antologiezh lennegezh ar brezhoneg en XX<\/span>vet<\/sup> kantved (1900-2000). Ar gwir trec’h d’ar bed ?\/Anthologie de la litt\u00e9rature bretonne au XX<\/span>e<\/sup> si\u00e8cle (1900-2000). Entre r\u00eave et r\u00e9alit\u00e9s, Skol Vreizh.<\/em><\/p>\n <\/p>\n 1. <\/b> Gw. dastumad 1998.\u21a9<\/a> Beg (ar) Herve, <\/strong><\/span>Notenno\u00f9<\/h4>\n
\n2. <\/b> Niv. 6, 1975, ha niv. 22, 1979.\u21a9<\/a>
\n3. <\/b> Gw. listenn an niverenno\u00f9-se : 1998, 172.\u21a9<\/a>
\n4. <\/b> Niv. 25, neuze niv. 46, marteze a-walc’h dre jubenn F. Danno, skolaer Perroz, en doa lakaet tonio\u00f9 war meur a varzhoneg skrivet ganti, evit strollad \u00ab Tregeriz \u00bb o kana\u00f1 e Beilhadego\u00f9 Treger, ma oa-hi kontet unan eus an izili anezho ivez a- hend-all. Gw. skeudenn Pobl Vreizh, <\/em>niv. 45, 1973, p. 1, m’he gweler asambles ganto, ha hi en koef.\u21a9<\/a>
\n5. <\/b> Niv. 26, 27, 30, 41, 43, 44, sinet gant un iskis a lesanv, \u00ab TZ \u00bb.\u21a9<\/a>
\n6. <\/b> Ur film eus ar rummad brudet, d’an ampoent, a veze kaset en-dro gant Andr\u00e9 Voisin war ar chadenn genta\u00f1 : \u00ab Les Conteurs \u00bb.\u21a9<\/a>
\n7. <\/b> Tennet poltred eus an holl re-seo\u00f9, asambles gant Y.-B. Piriou ha L. Kervoas, a oa rener ar gazetenn Pobl Vreizh, <\/em>ha gw. interview A. Duval en niv. 45, 1973.\u21a9<\/a>
\n8. <\/b> Barzhonego\u00f9 all,<\/em> 1973, Hiboud al Leger,<\/em> 1973, embannet gant Skol, <\/em> 51 ha 52 ; Barzhonego\u00f9 nevez, <\/em>1974, e ti-embann Hor Yezh, evel er bloaz 1973 ; Trao\u00f1 an Dour, <\/em>1982, e ti Al Liamm, evel an oberenn genta\u00f1.\u21a9<\/a>
\n9. <\/b> 1973, bet adembannet e 1980.\u21a9<\/a>
\n10. <\/b> Al Liamm,<\/em> niv. 201, 1980.\u21a9<\/a>
\n11. <\/b> Hor Yezh,<\/em> 1972.\u21a9<\/a>
\n12. <\/b> Hor Yezh,<\/em> niv. 79.\u21a9<\/a>
\n13. <\/b> Hor Yezh,<\/em> 1982.\u21a9<\/a>
\n14. <\/b> Hor Yezh,<\/em> 1986.\u21a9<\/a>
\n15. <\/b> Gw. listenn levr Raoul, 1992, 97.\u21a9<\/a>
\n16. <\/b> \u00ab Sahara ! \u00bb, niv. 2, 1976.\u21a9<\/a>
\n17. <\/b> L\u00e2ret gant A. Duval da Helias deut d’he filma\u00f1 : \u00ab \u2026ha mersi bras dac’h, aotrou Helias, d’ober kement ‘vel a rit evit ar brezhoneg\u2026 \u00bb\u21a9<\/a>
\n18. <\/b> Gw. he barzhonego\u00f9 \u00ab Diskar ar c’hleuzio\u00f9 \u00bb, \u00ab Ne gavan ket plijus \u00bb, \u00ab Ro\u00f1fled \u00bb, ha re all.\u21a9<\/a>
\n19. <\/b> Gw. danvez lod eus pezhio\u00f9-c’hoari fentus Maria Prat, e skeud se.\u21a9<\/a>
\n20. <\/b> Ma sav so\u00f1j d’an nen eus ar \u00ab barzh-labourer \u00bb Loeiz Herrie\u00f9, da skwer ; gw. Le Berre Y. 1995, p. 24.\u21a9<\/a>
\n21. <\/b> 1995, p. 25.\u21a9<\/a>
\n22. <\/b> Poz A. Voisin, hervez Laouenan 1974, p. 10.\u21a9<\/a>
\n23. <\/b> Gw. Laouenan 1974, p. 88.\u21a9<\/a>
\n24. <\/b> Idem.\u21a9<\/a>
\n25. <\/b> Brud Nevez, <\/em>niv. 59, 1982, p. 42-43.\u21a9<\/a>
\n26. <\/b> Klerg, rakskrid 1973, p. 14 [adembannet ama\u00f1 war al lec\u2019hienn-ma\u00f1. NE]\u21a9<\/a>
\n27. <\/b> Gw. Brud, <\/em>niv. 46, p. 26-32.\u21a9<\/a>
\n28. <\/b> Gw. adembann 1972, p. 9 ha 11-18. 29. 1973, p. 65.\u21a9<\/a>
\n29. <\/b> 1973, p. 65.\u21a9<\/a>
\n30. <\/b> 1971, p. 8 : Literature in Celtic countries, UWP, Cardiff.\u21a9<\/a>
\n31. <\/b> Pennad Al Liamm, <\/em> 125, 1967.\u21a9<\/span><\/a><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\nLevrlennadur<\/h4>\n